Onderzoek naar invloed van ouder worden op fietsbekwaamheid

In 2025 is SWOV gestart met het meerjarenproject Oudere Fietsers dat als doel heeft om kennis te vergaren waarmee ouderen langer, veiliger en comfortabeler kunnen blijven fietsen. In dit meerjarig onderzoek brengt SWOV in kaart welke risico’s oudere fietsers lopen, welke factoren daarbij een rol spelen en hoe we ouderen zo lang mogelijk veilig kunnen laten fietsen. Aanleiding voor het onderzoek is dat van de verkeersdoden en ernstig verkeersgewonden onder fietsers is bijna de helft 70 jaar of ouder is.
 
Fysieke en cognitieve veranderingen
Met literatuuronderzoek heeft SWOV gekeken naar de handelingen en beslissingen waar de fietstaak uit bestaat en welke aspecten van het verouderingsproces invloed kunnen hebben op de uitvoering van de fietstaak. Door veroudering kan de fietsbekwaamheid geleidelijk afnemen. Dat kan komen door fysieke veranderingen, zoals minder kracht, flexibiliteit of balans, maar ook door mentale en cognitieve veranderingen, zoals een tragere reactiesnelheid, verminderde aandacht of moeite met het verwerken van complexe verkeerssituaties. Ook kunnen functiebeperkingen elkaar versterken. Zo leidt een versmald gezichtsveld tot een grotere afhankelijkheid van flexibiliteit van de romp bij het omkijken, terwijl die flexibiliteit vaak is afgenomen.
 
Invloed van aandoeningen
Naast de beperkingen als gevolg van normale veroudering kunnen ook veelvoorkomende leeftijdsgerelateerde aandoeningen bij ouderen bepaalde motorische, sensorische en cognitieve functies aantasten die nodig zijn voor veilige verkeersdeelname op de fiets. Staar en artrose hebben bijvoorbeeld directe invloed op het gezichtsvermogen en de flexibiliteit. Veel aandoeningen leiden daarnaast tot een afname van het uithoudingsvermogen. Ook kunnen pijn en misselijkheid, al dan niet als bijwerking van geneesmiddelen, de aandacht afleiden van het fietsen.
 
Vervolgonderzoek
De literatuurstudie laat zien dat vooral bij complexe situaties, zoals kruispunten of onverwachte gebeurtenissen, meerdere beperkingen tegelijk een rol kunnen spelen. Tegelijkertijd is er nog weinig direct onderzoek dat deze beperkingen koppelt aan daadwerkelijk ongevalsrisico bij fietsers. Daarom gaat SWOV in de tweede fase van het project Oudere Fietsers onder meer de resultaten uit de literatuur toetsen aan ongevalsdata en – waar mogelijk – koppelen aan gezondheids- en leefstijlgegevens. Zo wil SWOV beter vaststellen welke leeftijdgerelateerde beperkingen daadwerkelijk samenhangen met een verhoogd ongevalsrisico.
In fase drie richt het onderzoek zich op welke maatregelen ouderen kunnen helpen om langer veilig te blijven fietsen. Dat kan gaan om aanpassingen aan de fiets of infrastructuur, ondersteunende technologie of andere interventies die aansluiten bij de specifieke risico’s van oudere fietsers.
 
Het volledige rapport Een leven lang trappen is hier te lezen.

Bron: CROW en SWOV

Deel deze pagina op: